Selimiye restorasyonuna ışık tutacak detay:Mimar Sinan'ın estetik kodları Londra’dan çıktı

Mimar Sinan’ın Edirne’de inşa ettiği “ustalık eseri” Selimiye Camii, restorasyon çalışmalarıyla gündemdeki yerini koruyor. 1575’te inşa edilen Selimiye Camii’ne sonradan eklenen “yoğun süslemelerin” mevcut restorasyonla kaldırılarak, Mimar Sinan’ın “sadelik” esaslı mimari yaklaşımına uygun bir tasarım modeli üzerinde duruluyor. Kasım 2021’de başlayan restorasyon kapsamında, caminin ana kubbesine 19. yüzyılda eklemlenen mevcut kalem işi ve hatların değiştirilerek, Mimar Sinan dönemindeki 16. yüzyıl tezyinat anlayışına uygun şekilde yeniden düzenlenmesi hedefleniyor. Sadelik yaklaşımına itiraz eden bazı çevreler, “kubbeye badana vuruluyor” şeklinde itirazlarla restorasyona karşı çıkıyor. Selimiye Camii Tetkik Heyeti, Mimar Sinan’ın diğer eserlerindeki sade kubbe şemasının referans alındığın altını çizerken, tartışmalara yön verecek tarihi vesika, Mimar Sinan’ın “kalfalık eseri” Süleymaniye Camii üzerinden ortaya çıktı. SÜLEYMANİYE’DEN SELİMİYE’YE IŞIK TUTAN DETAY Fransız arkeolog ve mimar Charles Texier tarafından 1830’lu yıllarda hazırlanan çalışmada Süleymaniye Camii’nin kubbe yapısının ve iç süslemelerinin kağıda aktarılarak yapının o dönemdeki estetik görünümünün belgelendiği öğrenildi. Kraliyet İngiliz Mimarlar Enstitüsü Arşivi’nde (Royal Institute of British Architects-RIBA) gün yüzüne çıkarılan ve Charles Texier imzası taşıyan Süleymaniye Camii kesiti, Mimar Sinan’ın tezyinat dilini teknik açıdan bütün netliğiyle gözler önüne serdi. Texier’in çizimleri, Mimar Sinan’ın kubbe tasarımlarının boşluklu, sade ve ışık merkezli karakterini açıkça ortaya koydu. Selimiye Camii’ndeki restorasyon ihtilafına ışık tutması beklenen bu teknik çizimin detayları, Sinan mimarisinin “sadelik ve ışık” eksenindeki felsefesini belgeledi. Fransız arkeolog ve mimar Charles Texier tarafından 19. yüzyılda çizilen Süleymaniye Camii'nin iç dizaynı SÜLEYMANİYE’DEN SELİMİYE’YE GÜÇLÜ REFERANS Vesika, Mimar Sinan’ın inşa ettiği ibadethanelerde çok net bir üslup sürekliliği bulunduğu tezini güçlendirdi. Özellikle tromp pencereleri çevresindeki tezyinatlar, kullanılan renk paleti ve desen tipolojisi açısından Süleymaniye ile Selimiye’nin birbirine çok benzediği kaydedildi. Bu benzerlik, Süleymaniye’ye ait bir belgenin Selimiye için de güçlü bir referans olmasını sağladığı belirtildi. Selimiye restorasyonun “aslına rücu” (özüne dönme) hedefinin, ana ve yarım kubbe raspa sonuçları, arşivlerdeki Keşf-i evvel ve Keşf-i Sani belgeleri ve Texier’in Süleymaniye’deki teknik çizimleriyle desteklendiği vurgulandı. Texier’in çizimi, Selimiye Camii’nin restorasyonunda karşılaşılan tezyinat belirsizliğini gidermek için kullanılan en güçlü delillerden biri olarak arşiv kayıtlarındaki yerini aldı. Mimar Sinan’ın asırlar önce ortaya koyduğu mimari üslubun “genetik haritası” olarak yorumlanan belge, Selimiye Camii’ne sonradan eklenen katmanların altındaki gerçek kimliği adeta ortaya çıkardı. Restoratörler için kayıp kullanma kılavuzunun bulunması olarak değerlendirilen vesikanın teknik detayları da dikkat çekiyor. Süleymaniye Camii'nin 19. yüzyıldaki kubbesi MİMAR SİNAN’IN IŞIK MERKEZLİ ÜSLUP SÜREKLİLİĞİ Texier’in Süleymaniye çiziminde, ana kubbeyi taşıyan kasnak üzerindeki pencere dizilimleri dikkat çekiyor. Pencerelerin çevresinde kullanılan yeşil ve toprak tonlarındaki (kiremit rengi/kahverengi) dikey tezyinatlar, ritmik nizam içerisinde sıralanıyor. Bu renk paleti, Selimiye ile olan üslup sürekliliğini delillendiren en müşahhas veri olarak kayıtlara geçti. Ana kubbenin iç yüzeyinde, Selimiye Camii’nde bugünkü ağır barok veya geç dönem kalem işlerinin aksine, çok daha sade ve boşluklu yapının hakim olduğu görüldü. Kubbenin en üst noktasında yer alan ışın demeti desenli ince kuşak dışında, yüzeyin büyük kısmı ışığı içeriye davet edecek şekilde boş bırakılmış. Bu durum, Sinan’ın kubbe mekanını “ışık merkezi” olarak tasarladığını doğruluyor. Selimiye Camii'nin aslına uygun olarak tasarlanan yeni ana kubbe ve yarım kubbe projesi EN KÜÇÜK TEFERRUATTA BİLE TEZYİNAT DİSİPLİNİ Büyük kemerlerin birleşim noktalarında yer alan koyu zeminli dairesel madalyonlar, yapının abidevi ölçeğini vurguluyor. Kemerlerin üzerindeki boşluklarda ise serpme şekilde yerleştirilen, kırmızı ağırlıklı nebati/bitkisel motifler ve rumi desenler seçiliyor. Texier’in çizimine yansıyan gölgelendirme tekniği, kubbe derinliğini ve pencerelerden süzülen ışığın iç mekana tesirini teknik hassasiyetle yansıtıyor. Pencerelerin iç kavislerinde görülen detaylı kalem işleri, Mimar Sinan’ın en küçük detayda bile tezyinat disiplini güttüğünü gösteriyor. Texier’in teknik belgesi, Selimiye’de süregelen “tezyinat” tartışmasına, Sinan’ın kendi “kalfalık eseri” üzerinden verilmiş en net cevap olarak tarihe geçti. Charles Texier'in Süleymaniye Camii kesiti belgesine göre yapılmış olan 16. yüzyıl özgün dönem restitüsyonu. _____________ Selimiye Camii Tetkik Heyeti’nin Mimar Sinan’ın 16. yüzyılda projelendirdiği diğer camilerin kubbe örneklerini de Selimiye Camii’ne örnek olarak sunuyor. Selimiye projesine ışık tutan Sinan eseri diğer 4 cami ve kubbe örnekleri şöyle: Rüstem Paşa Camii, Mesih Ali Paşa Camii, Kılıç Ali Paşa Camii, Manisa Muradiye Camii. Rüstem Paşa Camii, Mesih Ali Paşa Camii, Kılıç Ali Paşa Camii, Manisa Muradiye Camii’nin kubbe görüntüleri.