''Savaşta büyük zulme uğradınız. Zalimleri affedip affetmemekte serbestsiniz. Ne yaparsanız yapın ama soykırımı unutmayın. Çünkü unutulan soykırım tekrarlanır.'' Bosna savaşında şehit olan şerefli Boşnak halkını ve Bilge Kral Aliya İzzetbegoviç'i rahmet ve saygıyla anıyorum. Mekanları cennet olsun.                                                          11 Temmuz 1995’te Bosna Hersek’in doğusundaki Srebrenitsa’da yaşanan insanlık trajedisinin üzerinden 31 yıl geçti. Avrupa’nın göbeğinde, 2. Dünya Savaşı’ndan sonra işlenen en büyük toplu katliam olarak tarihe geçen bu soykırım, her yıl Potočari Anıt Mezarlığı’nda düzenlenen törenlerle anılıyor. Bu yıl da dünyanın dört bir yanından binlerce kişi sabah saatlerinde mezarlığa akın ederek kurbanları yad edecek.   Bosna Hersek Kayıp Kişiler Enstitüsü’nün açıklamasına göre, bu yıl anma törenlerinde 10 kurban daha toprağa verilecek. En genci öldürüldüğünde 20 yaşında olan Senad Jusic, en yaşlısı ise 56 yaşında katledilen Ramo Dautovic. Defnedilecek diğer isimler: Muriz Barakovic Hamed Music Ramo Alic Muhidin Osmanovic Huso Cerimovic Nuko Nukic Ahmet Guster Asım Kunic Bazı cenazeler, soykırımda katledilen akrabalarının yanına defnedilecek. Bir baba oğlunun yanına, bir kişi ise amca çocuklarıyla aynı mezara konulacak. Ancak birçok aile, yeni toplu mezarların bulunacağı umuduyla beklemeyi tercih ediyor; çünkü sevdiklerini daha bütün halde defnedebilme ihtimalini korumak istiyor.   Srebrenitsa’da Neler Yaşandı? 11 Temmuz 1995’te Ratko Mladić komutasındaki Sırp birlikleri, Birleşmiş Milletler tarafından “güvenli bölge” ilan edilen Srebrenitsa’yı işgal etti. Hollandalı BM askerlerine sığınan Boşnak siviller, Sırplara teslim edildi. Kadın ve çocukların geçişine izin verilirken, en az 8 bin 372 Boşnak erkeği sistematik şekilde öldürüldü. Cesetler ormanlık alanlara, fabrikalara ve depolara gömülerek toplu mezarlara saklandı. Bugüne kadar Potočari Anıt Mezarlığı’nda 6 bin 772 kurban toprağa verildi. 250 kurban ise ailelerin isteğiyle yerel mezarlıklara defnedildi. Hala 1000’den fazla kişinin kalıntılarına ulaşılamadı. Kurbanların kemikleri, 77’si toplu mezar olmak üzere 150 farklı noktadan çıkarıldı.   2007’de Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı, Srebrenitsa’da yaşananları resmi olarak “soykırım” olarak tanımladı. Bugüne kadar 54 kişi toplamda 781 yıl hapis ve beş müebbet cezasına çarptırıldı. Sırp Cumhuriyeti’nin savaş dönemi liderleri Radovan Karadžić ve Ratko Mladić de müebbet hapisle cezalandırıldı. Ancak bu cezalar yüreği soğutmaya yetmedi. Çünkü: Binlerce kayıp hala bulunamadı, kemik kalıntıları eksik ve parçalı şekilde defnediliyor. Adaletin gecikmesi, birçok aile için acının katlanmasına yol açtı. Toplumsal travma hala canlı; Bosna Hersek’te kuşaklar boyunca aktarılıyor. Dolayısıyla verilen cezalar hukuken önemli olsa da, insanlarda bıraktığı derin acıyı tamamen dindirmek mümkün olmadı. Srebrenitsa, sadece bir mahkeme kararıyla kapanacak bir dosya değil; hafızalarda ve kalplerde süren bir yara olarak kalacak.